शेजारील देश नेपाळ पुन्हा एकदा चर्चेत आहे. नेपाळमध्ये प्रात्यक्षिक, जाळपोळ, तोडफोड आणि हिंसाचाराचा कालावधी सुरू झाला आहे. दोन लोक मरण पावले आहेत आणि बर्‍याच लोकांना अटक करण्यात आली आहे. ओल्ड राजशाही पुनर्संचयित करण्याची आंदोलकांची मागणी आहे. नेपाळला पुन्हा हिंदू राष्ट्र बनवावे अशी त्यांची मागणी आहे. या चळवळीत राष्ट्रीय लोकशाही पक्षाचे काही नेते देखील सहभागी आहेत. नेपाळचा माजी राजा ज्ञानेंद्र शाह यांनाही निदर्शकांनी पाठिंबा दर्शविला आहे. याचा परिणाम असा आहे की चळवळीला इतका वारा आला आहे. जरी परिस्थिती हळूहळू सामान्य होत आहे, परंतु बरेच प्रश्न त्यांच्या मागे सोडत आहेत.
2007-08 मध्ये नेपाळमध्ये लोकशाही उदयास आली
राजशाही आणि हिंदू राज्य स्थापनेच्या मागणीमागील मुख्य कारण म्हणजे राजकीय अस्थिरता. गेल्या 16 वर्षात नेपाळमध्ये 14 सरकारांची स्थापना झाली आहे. विकासाची गती कमी झाली आहे आणि भ्रष्टाचार बोलला आहे. बेरोजगारी आणि महागाईमुळे लोकांच्या पाठीवर तोडले गेले आहे. २००-0-०8 मध्ये, जेव्हा नेपाळमध्ये 240 वर्षांच्या राजशाही संपल्यानंतर लोकशाही उदयास आली तेव्हा सामान्य लोक खूप आशा बाळगले. विशेषत: दूर -फ्लुंग डोंगराळ भागात राहणा people ्या लोकांना असे वाटले की विकास त्यांच्यापर्यंत पोहोचू शकेल. पण उलट घडले. लोकशाही तार्‍यांवर आली, परंतु तो खाली उतरू शकला नाही. बर्‍याच सरकारांच्या आगमनाने योग्य कर्करोग पूर्ण झाला. यामुळे लोकांमध्ये खूप राग वाढला. बर्‍याच जणांना असे वाटले की सामान्य लोक काम करत असत त्यापेक्षा हे अधिक चांगले राजशाही आहे.
हिंदू लोकसंख्येच्या 80 टक्के
नेपाळची 80 टक्के लोकसंख्या हिंदू आहे, म्हणून अनेकांना वाटते की नेपाळ पुन्हा हिंदू राष्ट्र होईल. जेएनयू मधील प्रोफेसर एसडी मुनी म्हणतात की नेपाळ हे फक्त १ 62 62२ ते १ 1990 1990 ० या काळात हिंदू राष्ट्र होते. आता जे जे काही चिडले आहे ते संपूर्ण नेपाळमध्ये त्याचा परिणाम होत नाही. ते म्हणतात की जेथे जेथे सरकार एका धर्माच्या आधारे तयार होते तेथे इतर समुदायातील लोक अस्वस्थ होतात. श्रीलंका, बांगलादेश आणि पाकिस्तान यासारख्या बर्‍याच देशांचे हे एक उदाहरण आहे. असं असलं तरी, नेपाळमध्ये किती वर्षे झाली आहेत? अशा काही वर्षांत राजशाहीपेक्षा अधिक काम केले गेले. रस्ते बांधले आहेत. शिक्षणाची पातळी सुधारली आहे. लोकांचे जीवनमान सुधारले आहे. नेपाळच्या सध्याच्या कम्युनिस्ट सरकारला नेपाळमध्ये पुन्हा कधीही राजशाही किंवा हिंदू राष्ट्र स्थापन करण्याची इच्छा नाही.
या सर्वांमध्ये नेपाळचे संबंध चीनमध्ये अधिक मजबूत होत आहेत. नेपाळला असे वाटते की चीन जितके मदत करीत आहे तितके भारत जितके मदत करीत नाही. चीन नेपाळच्या तेराई प्रदेशात मोठ्या प्रमाणात मँडरिन भाषेचे प्रशिक्षण शाळा उघडत आहे जेणेकरून चिनी अर्थव्यवस्थेमध्ये कायमस्वरुपी स्वस्त मजूर म्हणून वापर करता येईल. भारतावरील अवलंबन कमी करण्यासाठी नेपाळचा चीनकडे अधिक कल आहे. नेपाळने प्रत्येक हंगामात चीनशी रस्ता कनेक्टिव्हिटीसाठी करार केला आहे. भारताचा विरोध असूनही नेपाळ चीनच्या वन बेल्ट वन रोडचा भाग बनला. भारताने नेहमीच अशी तक्रार केली आहे की चीनशी झालेल्या भारताच्या संघर्षामुळे नेपाळ भारताच्या बाजूने उघडपणे उभे राहिला नाही. आता नेपाळ चीनकडून शस्त्रे देखील खरेदी करीत आहे. चिनी कंपन्यांचे सर्व महत्त्वपूर्ण करार दिले जात आहेत जे एकदा भारताच्या कंपन्यांसह होते. इतकेच नव्हे तर असेही दिसून आले की नेपाळ -विरोधी क्रियाकलापांना प्रोत्साहन देत आहे. नेपाळच्या निवडणुकीच्या राजकारणातही भारताचा विरोध हा एक महत्त्वाचा मुद्दा आहे.
भारत आणि नेपाळमधील भाकरी आणि मुलगी संबंध
तथापि, भारत आणि नेपाळ यांच्यात भाकरी आणि मुलगी यांच्यात एक संबंध आहे. परंतु अलिकडच्या वर्षांत भारत आणि नेपाळमधील अंतर वाढत आहे. तर चीनशी वाढती जवळची गोष्ट आहे. ही वेगळी बाब आहे की भारत अजूनही नेपाळचा सर्वात मोठा व्यापार भागीदार आहे. नेपाळच्या सुमारे 70 टक्के वस्तू भारतातून येतात. भारतानंतर नेपाळचा चीनबरोबर सर्वाधिक व्यापार आहे. असे असूनही, नेपाळला असे वाटते की भारताचे धोरण विस्तारित आहे. नेपाळमध्ये अशी समज निर्माण करण्याचा प्रयत्न देखील केला जातो, भारत अनेकदा त्याच्या अंतर्गत बाबींमध्ये हस्तक्षेप करतो. अट अशी आहे की आता नेपाळ 1950 च्या इंडो-नेपल शांतता आणि मैत्री करारामध्ये पुनरावलोकनाची मागणी करतो. तसे, जर नेपाळला हे करायचे असेल तर भारताला यावर कोणताही आक्षेप नाही, परंतु कोणताही करार एकतर्फी असू शकत नाही. नेपाळला विकासासाठी भारताची मदत हवी आहे परंतु स्वत: सुरक्षेच्या मुद्दय़ावर निर्णय घ्यायचा आहे.
लेफ्टनंट जनरल राकेश शर्मा, जो गोरखा रेजिमेंटच्या रेजिमेंटचा कर्नल होता, ते म्हणतात की भारतावर काही प्रमाणात दुर्लक्ष होते. आम्ही नेपाळला मदत केली नाही, परंतु वेळेवर ते केले नाही, ज्यामुळे काही संबंध खराब झाले. अशी काही धोरणे होती ज्यामुळे नेपाळी लोकांच्या मनात भारताबद्दल शंका निर्माण झाली. म्हणूनच, जर अज्ञात योजनेमुळे नेपाळी लोक सैन्यात न येण्याचे कारण देखील संबंधातील आंबटपणाचे कारण होते, तर जनरल शर्मा म्हणतात की तसे नाही. सामान्य लोकांना चार वर्षांच्या अग्निवीर योजनेद्वारे सैन्यात प्रवेश घ्यायचा आहे, परंतु तेथील कम्युनिस्ट सरकारला हे नको आहे. यामुळे लोक आता नेपाळमधून प्रवेश घेण्यासाठी सैन्यात येऊ शकले नाहीत.
असे असूनही, भारत आणि नेपाळ यांच्यातील सामाजिक आणि सांस्कृतिक संबंध शतकानुशतके आहेत. हे संबंध परस्पर विवाह, धार्मिक विश्वास आणि संस्कृतीशी संबंधित आहेत. अयोध्याच्या भगवान श्री राम यांनी नेपाळच्या राजा जानक यांची मुलगी सीताशी लग्न केले होते. दोन्ही देशांमधील बहुसंख्य लोक समान विश्वास आणि तत्वज्ञान सामायिक करतात. देवता आणि देवता देखील एकसारखीच आहेत. बोलचाल भाषा देखील समान आहे. सुमारे lakh० लाख नेपाळी लोक भारतात राहतात आणि सहा लाख भारतीय लोक नेपाळमध्ये राहतात. नेपाळची 1850 कि.मी.ची सीमा भारताची आहे जी पाच राज्यांमधील आहे. भारत आणि नेपाळ यांच्यात एक खुली सीमा आहे. व्हिसा येण्याची गरज नाही. या सर्व कारणांमुळे, सरकारच्या पातळीवरील अंतर वाढले असले तरी, दोन्ही देशांच्या सामान्य लोकांमधील विश्वास आणि प्रेम कधीही मोडता येणार नाही.
मुख्य संपादक : – इमरान शेख
